سومین نشست علمی روز جهانی محیط زیست به همت پژوهشکده علوم بهداشتی و محیط زیست دوشنبه 25 خرداد 1405 از ساعت 9:30 الی 12 در سالن شهید خوراکیان دانشکده بهداشت و ایمنی برگزار گردید.

در ابتدای نشست، دکتر مهرنوش ابطحی، معاون پژوهشی مرکز تحقیقات کیفیت هوا و تغییر اقلیم، ضمن خوش‌آمدگویی به پژوهشگران، اساتید و مدعوین حوزه دانشگاهی و اجرایی، به شعار اعلام شده از سوی برنامه محیط ‌زیست سازمان ملل متحد به مناسبت روز جهانی محیط زیست «اقدام برای مقابله با تغییر اقلیم» و تلاش‌های پژوهشکده علوم بهداشتی و محیط زیست و دانشکده بهداشت و ایمنی در این زمینه اشاره کرد. به گفته وی، استمرار نوع فعالیت‌های این دو مجموعه، گواهی بر اهتمام علمی آن‌ها در مسیر شناخت و کاهش مخاطرات سلامت‌محور ناشی از تغییرات اقلیمی است.

دکتر ابطحی هدف از برگزاری این نشست را ارج نهادن به فعالیت‌های ارزشمند نهادهای فعال در حوزه تغییر اقلیم، افزایش آگاهی عمومی و حساسیت‌زایی نسبت به مخاطرات این پدیده و تقویت بستر حمایت‌طلبی ملی در این زمینه عنوان کردند. ایشان همچنین بر ضرورت ارزیابی وضعیت کنونی تغییر اقلیم در کشور تأکید کرده و افزودند که این نشست با رویکردی هم‌افزا در پی آسیب‌شناسی شرایط موجود و تبیین مسیر بهره‌گیری از پروژه‌های پژوهشی کاربردی برای کاهش اثرات تغییر اقلیم، افزایش سازگاری و ارتقای تاب‌آوری کشور برگزار شده است.

در ادامه دکتر انوشیروان محسنی بندپی، رئیس پژوهشکده علوم بهداشتی و محیط زیست و انجمن علمی بهداشت محیط ایران، به موضوع اقدام برای مقابله با تغییر اقلیم پرداخت.

دکتر محسنی بندپی با اشاره به بحران بی‌سابقه گرمایش جهانی و ثبت آنومالی دمایی 1/5 درجه سانتی‌گراد ناشی از فعالیت‌های انسانی، نسبت به پیامدهای مخرب تغییرات اقلیمی هشدار داد. وی با استناد به گزارش IPCC   افزود؛ ایران با ثبت حجم انتشار 1/28 میلیارد تن گازهای گلخانه‌ای، در رتبه هفتم انتشار گازهای گلخانه‌ای جهان (در سال ۲۰۲۵) قرار گرفته و با سرعت رشدی نگران‌کننده که عمدتاً ناشی از بخش تولید برق، حرارت و نشت گازهاست، رتبه ششم سرعت رشد آلایندگی دنیا را به خود اختصاص داده است.

دکتر محسنی بندپی در ادامه ضمن تشریح پیامدهای ناگوار این بحران بر امنیت و ایمنی آب و بازدهی کشاورزی، تشدید بیماری‌های واگیردار و اختلالات روانی، تخریب زیرساخت‌های شهری و نابودی سیستماتیک تنوع زیستی در زیست‌بوم جهانی، بر اجرای دقیق «برنامه جامع مدیریت تغییرات اقلیمی کشور مصوب ۱۴۰۴» و پیاده‌سازی «نقشه راهبردی ۵ ساله تاب‌آوری نظام سلامت (۱۴۰۵-۱۴۱۰)» با محوریت پایش هوشمند مخاطرات اقلیمی، بهبود دسترسی به آب آشامیدنی سالم و ارتقای ایمنی مواد غذایی و استقرار برنامه ملی کاهش انتشار کربن تاکید کرد.

سپس دکتر سحر تاجبخش، معاون وزیر راه و شهرسازی و رئیس سازمان هواشناسی کشور با محوریت شعار روز جهانی محیط زیست تحت عنوان «اقدام برای مقابله با تغییر اقلیم»، در خصوص حفاظت از زیست‌بوم با اقدامات اقلیمی به ایراد سخن پرداختند؛ وی با تمرکز بر راهکارهای کلیدی کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و تشریح سناریوهای آینده انتشار (از جمله سناریوی مبنایی SSP)، هشدار داد که هرگونه تأخیر در اقدام عملی، خطرات اقلیمی جهان را به‌صورت تصاعدی افزایش می‌دهد.

رئیس سازمان هواشناسی کشور با تبیین استراتژی‌های جهانی کاهش گسیل آلاینده‌ها و تعهدات بین‌المللی و ملی، محورهای اصلی اقدام را در قالب «مدیریت ریسک اقلیمی»، «توسعه زیرساخت‌های مقاوم»، «مدیریت منابع آب»، «بکارگیری راهکارهای مبتنی بر طبیعت» و «ایجاد شهرهای تاب‌آور» معرفی کرد و تحقق آینده‌ای پایدار و محدود کردن گرمایش زمین را نیازمند تقویت همکاری‌های بین‌المللی، بکارگیری فناوری‌های نوین در پایش الگوهای جوی و جذب و ذخیره کربن (CCS)، ارتقای آموزش‌های محیط‌زیستی در مدارس و جلب مشارکت فعالانه آحاد جامعه در اقدامات سازگار با اقلیم دانست.

در ادامه، دکتر احمد طاهری، رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست با موضوع «فرصت‌های برنامه مدیریت تغییرات اقلیم کشور» در راستای شعار روزجهانی محیط زیست سازمان ملل (فراخوان جهانی برای اقدام در مورد تغییر اقلیم) به ایراد سخن پرداختند. وی با ترسیم وضعیت تغییر اقلیم و چالش‌های میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای در ایران، تبیین اقدامات اخیر سازمان را در سه محور کلیدی «مدیریت کربن»، «بخش سازگاری» و «استقرار نظام MRV ملی و بازار کربن» دستاورد اصلی این سازمان برشمرد. دکتر طاهری با اشاره به تدوین برنامه جامع مدیریت تغییر اقلیم کشور در راستای اجرای بند «ب» ماده ۲۲ قانون برنامه هفتم پیشرفت، به تشریح ابعاد اجرایی بخش مدیریت کربن پرداخت و پنج محور اصلی آن یعنی « بهینه‌سازی انرژی و ارتقای بازدهی آلایندگی صنعتی»، «توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و پاک»، « جذب و ذخیره کربن (CCS)»، «مدیریت کربن در بخش کشاورزی و منابع طبیعی» و «مدیریت پسماند و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای از لندفیل‌ها» را تبیین کرد. رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم در نهایت با تشریح نقشه راه پیشنهادی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای از طریق مکانیسم‌های مالی و بازارهای داوطلبانه محور، به چالش‌های پیش‌رو نظیر تعرفه پایین انرژی و بحران ناترازی، موانع تأمین مالی پروژه‌ها، تحریم‌های بین‌المللی و ضعف در هماهنگی‌های بین‌بخشی اشاره کرد و راه‌اندازی بازار داوطلبانه کربن را گامی اساسی برای جلب مشارکت و تشویق بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری در پروژه‌های کاهش آلایندگی دانست.

سپس دکتر مسعود رضایی، عضو هیات علمی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، با موضوع «اقدام برای مقابله با تغییر اقلیم» به ایراد سخن پرداخت. وی با تبیین وضعیت انتشار و سهم ناهمگون کشورهای جهان در بحران اقلیمی، به کالبدشکافی سهم بخش‌های مختلف آلاینده در ایران پرداخت و بیشترین میزان انتشار را متعلق به بخش انرژی دانست؛ وی همچنین ابعاد آسیب‌پذیری فرآیندهای توسعه در کشورهای مختلف و به ویژه جایگاه حساس ایران را بر اساس شاخص‌های بین‌المللی آسیب‌پذیری اقلیمی تشریح کرد.

دکتر رضایی در ادامه، با نقد فشار سیاسی و اقتصادی کشورهای توسعه‌یافته بر کشورهای در حال توسعه جهت الزام به کاهش انتشار کربن، به بررسی وضعیت اسناد بالادستی و الزامات برنامه جامع مدیریت تغییرات اقلیمی کشور پرداخت. عضو هیات علمی مرکز پژوهش‌های مجلس در نهایت، چالش‌های کلیدی پیش‌روی کشور در دو حوزه «کاهش انتشار» و «سازگاری» را برشمرد و موانعی همچون ناترازی شدید انرژی، محدودیت‌های تأمین مالی پروژه‌های سبز، اثرات تحریم‌های بین‌المللی بر انتقال فناوری‌های نوین جوی و اقلیمی، ضعف در هماهنگی‌های بین‌بخشی و جابجایی اولویت‌های اقلیمی دولت‌ها به سمت حفظ وضعیت موجود را از مهم‌ترین چالش‌های ساختاری حاکمیت اقلیمی کشور دانست.

در خاتمه، دکتر مهرنوش ابطحی، معاون پژوهشی مرکز تحقیقات کیفیت هوا و تغییر اقلیم، ضمن جمع‌بندی مباحث، به تشریح ابعاد بهداشتی این بحران و تبیین راهبرد مدیریت جامع ریسک اقلیمی (CRM) پرداخت؛ وی با هشدار نسبت به پیش‌بینی افزایش 5/2 درجه‌ای میانگین دمای سالانه کشور و فراتر رفتن روزهای داغ سال از مرز ۶۵ درصد تا پایان قرن، خطرات تنش گرمایی شامل کم‌آبی، گرمازدگی و جهش نرخ مرگ‌ومیر سالمندان به ۶۹ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر را زنگ خطری جدی برای نظام سلامت دانست. دکتر ابطحی با تکیه بر مفهوم «عدالت بین‌نسلی» و لزوم صیانت از آینده کودکان، تشدید پیامدهای هم‌افزای آلودگی هوا، طوفان‌های گردوغبار، سوءتغذیه و گسترش جغرافیایی ناقلان بیماری‌های نوپدید را بازتابی از رویکردهای انفعالی گذشته قلمداد کرد و افزود: تحقق اهداف سند مشترک با سازمان جهانی بهداشت «پروفایل سلامت و تغییر اقلیم» و عبور از این چالش ملی، مستلزم تغییر رویکرد به سمت «مدیریت جامع ریسک» در سه سطح مقابله فوری با بلایا، سازگاری بلندمدت زیرساخت‌ها و کاهش کلان انتشار گازهای گلخانه‌ای است که باید در یک چرخه مداوم از پایش داده‌ها و تخصیص ابزارهای مالی پایدار اجرایی شود.

در حاشیه این نشست، مراسم نمادین کاشت نهال با حضور دکتر قیداری رئیس دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، سایر مسئولان ستادی دانشگاه و دانشکده و اعضای هیئت علمی دانشکده، به یاد و گرامیداشت مقام والای شهدای گرانقدر مدرسه شجره طیبه میناب انجام شد.