دومین رویداد علمی آمادگی و پاسخ به اپیدمی ها و پاندمی‌ها با موضوع: مرور درس آموخته ها و آسیب شناسی اپیدمی ها و فوریت های بهداشتی سه شنبه 3 شهریورماه 1405 به صورت مجازی با حضور مدیران و کارشناسان بیماری های واگیر و اعضای تیم واکنش سریع برگزار شد.

دکتر حبیب زاده، معاون محترم فنی مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت با قدردانی از تلاش‌های مدیران و همکاری علمی دانشکده بهداشت و ایمنی و پژوهشکده علوم بهداشتی و محیط زیست دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به تبیین اهمیت آمادگی در برابر پاندمی بعدی به ویژه در حیطه تجهیزات و زیرساخت های آزمایشگاهی پرداخت.

دکتر منوچهر کرمی رئیس دانشکده و دبیر شبکه تحقیقاتی آمادگی در برابر اپیدمی ها و پاندمی‌ها با اشاره به اهمیت رویکرد مرور درس آموخته ها به عنوان یک بررسی کیفی از نحوه پاسخ به رویدادهای بهداشتی، بر ضرورت نهادینه سازی این فرآیند در نظام شبکه بهداشت و درمان کشور تأکید کرد. وی با بیان اینکه کارشناسان بیماری ها و اعضای تیم های واکنش سریع در سراسر کشور روزانه با طغیان های متعدد بهداشتی مواجه هستند، خاطرنشان کرد: «هر رویداد بهداشتی، بحران یا فوریت می تواند با استفاده از AAR مورد بررسی قرار گیرد." در این بخش، بر چهار پرسش کلیدی در فرآیند مرور درس آموخته ها تأکید شد:

• چه اتفاقی رخ داده است؟
• چرا آن اتفاق رخ داد؟
• چه چیزی از این رویداد آموختیم؟
• چه چیزی باید تغییر کند تا آمادگی برای رویدادهای آینده ارتقا یابد؟

در ادامه یکی از نکات کلیدی مطرح شده در این رویداد، تأکید بر این موضوع بود که مرور درس آموخته ها به هیچ وجه یک ارزیابی برای قضاوت عملکرد فرد یا تیم پاسخ نیست، بلکه فرصتی برای یادگیری، مستندسازی تجارب و تدوین برنامه عملیاتی جهت بهبود آمادگی و پاسخ در چرخه آمادگی کشور است.

سپس حسن غریب نواز کاندیدای دکترای تخصصی اپیدمیولوژی به تشریح روش های اجرایی مرور درس آموخته ها (پرداختند و چهار روش اصلی این فرآیند را معرفی کردند. ایشان با اشاره به اینکه انتخاب روش بر اساس محل، تعداد شرکت کنندگان، بافت فرهنگی منطقه، پیچیدگی رویداد و منابع مورد نیاز صورت میگیرد، روش ها را به شرح زیر اعلام کرد:

 1روش بازاندیشی رویداد : مناسب برای پاسخهای کوچک با کمتر از ۲۰ نفر شرکت کننده و کمتر از سه حیطه بررسی. این روش غیررسمی، کوتاه (کمتر از نیمروز) و با منابع کم اجرا می شود.

2- روش گروه کاری : برای موارد با بیش از سه حیطه و امکان حضور فیزیکی شرکت کنندگان. بین ۴ تا ۶ گروه و تا ۵۰ نفر شرکت کننده در این روش حضور دارند و اجرای آن ۲ تا ۳ روز زمان می برد. هر گروه نیازمند یک تسهیل گر و یک یادداشت بردار است.

3- روش مصاحبه با افراد مطلع کلیدی: زمانی استفاده می شود که امکان بحث آزاد در گروه ها وجود نداشته باشد یا اطلاعات محرمانه باشد. مصاحبه ها به صورت چهره به چهره و توسط حداقل دو نفر که در پاسخ دخیل نبوده اند انجام می شود.

4-روش ترکیبی: برای مواقعی که استفاده از یک روش به تنهایی ممکن نباشد. در این روش ابتدا مصاحبه با افراد کلیدی انجام شده و سپس یافته ها در گروه های کاری به اشتراک گذاشته و بحث می شود.

غریب نواز در ادامه به دو نمونه موفق اجرای AAR اشاره کردند:

 ۱. اربعین عراق (۲۰۲۵):** برای اولین بار، کارگاه AAR برای رویداد اربعین با حضور ۶۰ شرکتکننده از ۱۱ بخش مختلف از جمله کشاورزی، امنیت، حمل و نقل، ارتش و پدافند غیرعامل برگزار شد. این کارگاه سه روزه، حیطه هایی همچون امنیت و هماهنگی، مراقبت، نقاط ورود مرزی، آب و بهداشت محیط، خدمات بهداشتی اورژانسی، لجستیک و زنجیره تامین، و ارتباط ریسک را مورد بررسی قرار داد.

۲. طغیان آنتراکس در اتیوپی (۲۰۲۱):** در این مطالعه کیفی با روش آنالیز تماتیک، از دو روش گروه کاری (۴ کارگروه) و مصاحبه با مطلعین کلیدی (۸ مصاحبه) استفاده شد. حیطه های مراقبت، هماهنگی، آمادگی و پاسخ مورد بررسی قرار گرفت و نهایتا بر تشکیل مرکز عملیات بحران (EOC)، تقویت آمادگی پیش از رخداد و بهبود هماهنگی بین بخشی تاکید شد. این رویداد بت پرسش و پاسخ و شنیدن نقطه نظرات ارزشمند همکاران از دانشگاهها و مراکز علوم پزشکی سراسر کشور به پایان رسید.